Over buitenspel en leerprestatie

Vervoersbedrijf 'Bladgroen & Co'Er is de afgelopen jaren inmiddels het nodige onderzoek gedaan naar de invloed van buitenspel op de leerprestaties van kinderen. Al in 1996 verscheen ‘Buitenspel in het Zonnetje’, een onderzoekspublicatie in opdracht van het Christelijk Pedagogisch Studiecentrum waarin aandacht werd besteed aan de ontwikkelingswaarde van buitenspel voor jonge kinderen. En in 2007 verscheen van het onderzoeksbureau Alterra van de Universiteit Wageningen de publicatie ‘Spelen in het groen’, een veldonderzoek over de effecten van spelen in het groen op speelgedrag, concentratie en stemming van kinderen.

Ik zal hier geen uitgebreid betoog of samenvatting geven van allerlei wetenschappelijke rapporten die in de loop der jaren verschenen zijn over spelen en leren in allerlei combinaties, maar ik constateer wel dat er de laatste tijd gelukkig veel meer aandacht is voor de rol van spel in de opvoeding en ontwikkeling van onze kinderen. Ik kan het dan ook niet laten om in dit artikeltje een paar van die relaties voor het voetlicht te brengen; gewoon om de geest een beetje te scherpen.

Drie keer invloed van buiten op binnen

  1. Buitenspel, motorische ontwikkeling en samenwerken : samen een hut bouwen van allerlei takken en ander natuurlijk restmateriaal zet kinderen aan tot creativiteit, uitproberen, samen dingen uitzoeken, meten, puzzelen, aan elkaar knopen en heel betrokken met iets bezig zijn. Al deze kwaliteiten helpen kinderen om ook theoretische vaardigheden als rekenen, taal, schrijven, lezen beter en sneller te ontwikkelen.
  2. Buitenspel, observatie en begeleiding in de klas: kinderen komen in een uitdagende meer natuurlijke omgeving eerder  tot spel, spel dat bij hen past omdat ze daar zelf voor kunnen kiezen. Er zijn in zo’n omgeving minder conflictsituaties. Hierdoor ontstaat voor leerkrachten de mogelijkheid en tijd om in plaats van bezig te zijn met oplossen van conflicten het speelgedrag van kinderen te observeren. Observaties die ze kunnen helpen kinderen in de klas anders en beter te begeleiden omdat ze beter kunnen aansluiten bij het natuurlijke gedrag van kinderen.
  3. Buitenspel, frisse lucht en ontspanning: in de klas moet ‘gepresteerd’ worden. In de klas wil ook nogal eens een bedompte sfeer hangen. Buiten heerst de frisse lucht en kunnen kinderen even helemaal ontspannen. Hierdoor komt er weer zuurstof in het kinderlijf en ruimte in het kinderhoofd om zich in de klas beter te concentreren en tot betere leerprestaties te komen.

Gezond schoolplein

Wilt u ook een gezond schoolplein?

Dit voorjaar start het initiatief ‘gezonde schoolpleinen’. De PO Raad, de VO Raad en de MBO Raad maken zich samen met de partners in deze Jantje Beton, IVN en RIVM hard voor het realiseren van 70 gezonde schoolpleinen in de komende 2 jaren. De eerste 22 scholen starten op zeer korte termijn al met de realisatie van het plein. Vanaf half maart kan iedere school via een open inschrijving op de website gezondeschool.nl (http://www.gezondeschool.info/) te kennen geven dat ze graag mee willen doen en daar ondersteuning bij krijgen. Op die website staat precies hoe dat in zijn werk gaat en aan welke criteria je als school moet (willen) voldoen om te kunnen deelnemen. Op bijgaand vignet staan de criteria samengevat.


Pleynplan doet mee!

En Pleynplan zou Pleynplan niet zijn als wij hier geen rol in zouden willen spelen. Ik denk dat wij inmiddels via onze nieuwsbrieven en website aardig duidelijk maken waar we voor staan. En een goed lezer zal al snel constateren dat de uitgangspunten die gehanteerd worden voor gezonde schoolpleinen via dit project op veel punten (vrijwel) overeen komen met die van Pleynplan. Daarom heb ik contact gezocht met Jantje Beton, één van de partners in dit initiatief om te bezien hoe we hier tot samenwerking kunnen komen. Nog deze week gaan wij met elkaar in gesprek.


Wetenswaardigheden

Er zijn verschillende websites waar u meer informatie over dit initiatief kunt vinden. Behalve op op de al genoemde website Gezondeschool.nl waar u zich dus ook kunt inschrijven, kunt u ook terecht bij Jantje Beton en op de website van het IVN voor meer informatie

Groen moet, groen doet goed

2014 is nauwelijks begonnen of de eerste artikelen over vergroening van schoolpleinen verschijnen alweer in de dagbladen. Trouw besteedde op 6 januari bijvoorbeeld aandacht aan de prijsuitreiking van Vogelbescherming Nederland aan de 5 meest vogelvriendelijk ingerichte schoolpleinen. Een wedstrijd waaraan 108 basisscholen hadden deelgenomen. Dit gaat dan al gauw over de educatieve waarde van groen, maar er zijn meer redenen waarom u bij de inrichting van het schoolplein structureel (meer) aandacht zou moeten besteden aan groen op het plein van uw school.


Drie rollen van groen op het schoolplein

Misschien kan ik wel 15 of 20 manieren vinden waarop groen een rol speelt op de plek waar kinderen spelen en leren. Maar voor het overzicht en hopelijk voor uw inzicht denk ik dat ik ze het beste kan groeperen en onderbrengen in 3 hoofdrollen:

  1. Rust en creativiteit: rust en ontspanning laden de batterij weer op, maar leiden ook tot de (mentale) ruimte waarin de creativiteit kan opbloeien.
  2. Gebiedsindeling, vormgeving en bescherming: met behulp van groen kunnen verschillende gebruiksgebieden worden gecreëerd en aangegeven, het geeft sfeer aan de vormgeving en je kunt er beschutte plekken mee creëren.
  3. Opvoeding en educatie: hoe groeit de natuur om ons heen, waar komt onze voeding vandaan, maar ook hoe ga je om met elkaar en onze omgeving zijn aspecten die hier o.a. aan de orde zijn.

Rust en creativiteit

Even niets anders dan het groene gras. Vergeet de wereld om je heen, onderzoek wat zich om je heen bevindt; rust, ontdek en ga met frisse energie de worsteling met het leven weer aan! Kan ik een beter voorbeeld laten zien van wat groen met de omgeving en met kinderen doet in termen van rust en creativiteit? Heeft uw schoolplein al zo’n centrum voor de ontwikkeling van oplossingsgericht denken?

Gebiedsindeling, vormgeving en bescherming

Wat een paar adequaat geplaatste bomen en hagen kunnen doen in een ruimte. De hagen begeleiden de ‘gracht’ die tevens als aan en afvoerroute van het plein dienst doet. Door de binnenste haag als ‘wand met kantelen’ te snoeien ontstaat een kasteelmuur die de binnenplaats omzoomt met beschutte plekken om te hangen, te kletsen of te observeren. De bomen markeren de uitkijktorens bij de ophaalbrug die leidt naar ‘het bos’of ‘het veld’ waar diverse speeltoestellen staan. Verkeer en diverse speelmogelijkheden worden zo mooi van elkaar gescheiden. Er wordt een intieme sfeer gecreëerd.

Opvoeding en educatie

Hoe werk je samen, wat groeit waar en waarom, wat kun je eten en wat niet, waar dienen al die beestjes toe, hoe maak je samen plezier? Legio vraagstukken die met behulp van een moestuintje of bloementuintje automatisch aan de orde komen en positief bijdragen aan opvoedings- en educatievraagstukken. Op een andere (en nog natuurlijkere manier) kun je motorische ontwikkeling en samenwerking een boost geven op het schoolplein. Bijvoorbeeld zoals hiernaast door een plek te creëren waar kinderen naar hartenlust mogen graven, bouwen, experimenteren. Wat je hier allemaal niet van leert!

Meer weten?

Dat kan natuurlijk altijd. Als u een momentje de tijd neemt om het contactformulier in te vullen, dan neem ik op korte termijn de tijd om een afspraak te maken.

Zo veel te doen!

Een schoolplein is zoveel meer dan een uitlaatklep. In het kader van mijn opleiding heb ik enkele jaren geleden eens onderzocht welke activiteiten er allemaal plaats (kunnen) vinden. Greet Caminada en Yvonne Leenders gaan in hun onderzoekspublicatie ‘Buitenspel in het Zonnetje’ ook in op de activiteiten op het schoolplein. Zij doen dat vooral vanuit het perspectief van de begeleiding van de kinderen bij hun ontwikkeling. Mijn onderzoek richtte zich met name op de ruimtelijke indeling. Wat is er nodig om leerkrachten en kinderen van de best mogelijke ondersteuning bij hun onderwijs en opvoedingstaak te voorzien.


Gebruik en inrichting van het plein

Ik noem het maar gebiedsdimensies; plekken op het speelplein waar een bepaald type spel gespeeld kan worden of een bepaalde activiteit kan plaatsvinden. Om alle speltypes een plekje te geven heb je 6 gebiedsdimensies nodig:

  1. Open ruimte: voor balspel, tik en vangspel, rennen, rijden en springen
  2. Een klim en klautergebied: voor klimmen, klauteren, glijden, hangen, schommelen
  3. Natuurlijk gebied: om hutten te bouwen, te experimenteren, te verstoppen en te verschuilen, bloemen te plukken en op het gras te liggen, om beestjes te vangen en te bestuderen
  4. Rustgebied: om te praten, te eten, te rusten, te fantaseren, maar ook om overzicht te houden
  5. Een gebied met zand en water: om muurtjes te bouwen, te graven, taartjes te bakken en met zand en water te spelen
  6. En een verkeersgebied: voor verkeersspel, voor het rijdend materiëel, maar ook voor de algehele logistiek van en op het plein (zie hiervoor ook mijn vorige nieuwsbrief)

En voor al die dimensies geldt voor extra spelplezier en ruimtebeleving dat er reliëf in het schoolplein verwerkt dient te worden.

Heel vaak zullen verschillende gebiedsdimensies fysiek samengevoegd kunnen of zelfs moeten worden. Maar als u bij de inrichting van uw schoolplein bewust rekening houdt met de bovengenoemde indeling zult u zien dat opvoeding, onderwijs en spel het best tot hun recht komen. En als uw nieuwsgierigheid gewekt is en u graag meer te weten wilt komen kom ik daar heel graag een keer met u over praten en brainstormen. Vult u gewoon even het contactformulier in en dan neem ik zo spoedig mogelijk contact op voor een afspraak.

Spelend leren

 

De ophaalbrugEr komt heel wat kijken als je met een ontwerp van een redelijk veeleisende ruimte als een schoolplein bezig gaat. Mede dankzij mijn echtgenote die al jaren in het primair onderwijs werkt weet ik inmiddels heel aardig wat er zoal gebeurt op zo’n school. En door me er verder in te verdiepen weet ik ook steeds beter wat voor rol een schoolplein in het onderwijs kan spelen. Het buitenspel van kinderen levert een belangrijke bijdrage aan hun ontwikkeling en leerprestaties. Er is best de nodige literatuur voorhanden over dit onderwerp. Er is nogal wat onderzoek verricht de laatste jaren. Het is dan ook niet voor niets dat je kreten als ‘Het Groene Schoolplein’, spelend leren en welbevinden steeds vaker ziet opduiken in verband met de kwaliteit van het onderwijs.

In dat licht bezien verbaast het me eigenlijk steeds meer dat er bij basisscholen nog altijd voornamelijk betonpleinen opduiken. Soms een zandbak en vooral een groot en liefst duur speeltoestel moet het plein dan voor kinderen interessant maken. En dat terwijl je er zoveel meer van kunt maken als je de tijd en moeite neemt om er goed over na te denken. Er zijn echt legio mogelijkheden om het geld van dat speeltoestel om te zetten in een echt boeiende en leerzame speelomgeving. Onder de titel ‘Buiten doen wat binnen niet kan’ heb ik nog niet zo lang geleden een presentatie gegeven over de visie op het schoolplein, de functie die het vervult in het hedendaagse onderwijs en wat dat voor gevolgen voor de inrichting van het plein zou moeten hebben; wat voor soort gebieden er op een schoolplein aanwezig horen te zijn. Hoe meer ik me in de materie verdiep hoe meer ik me verbaas over het gebrek aan kennis op de niveaus waar de beslissingen worden genomen. Dat begint in Den Haag, waar we een minister hebben zitten die alleen maar kan denken in termen van rekenen, taal en bezuiniging. Deze houding en onwetendheid druppelt natuurlijk in vol ornaat door naar de scholen. Het eerste wat je te horen krijgt als je over het schoolplein spreekt met de directeur van een gemiddelde basisschool: “Allemaal heel leuk, maar ik heb geen geld. “ En meestal is daar de kous mee af.

DSCF2445Het spijt me van deze klaagzang, maar ik moest het even kwijt. Ik begon dit artikel namelijk heel positief en dat komt gelukkig ook voor. Want waar een beweging is, is ook altijd een tegenbeweging! Ik ben bezig met een pracht van een schoolplein. Een plein met een boodschap aan kinderen en hun ouders: kom hier, hier mag je je spelenderwijs ontwikkelen. Hier is leren ook gewoon heel leuk. Hier mag je spelen in het zand en hutten bouwen in het groen. Hier mag je onder de bomen uitrekenen hoeveel takken je nodig hebt om een stevige vloer te leggen in je boomhut. Hier leer je hoe je die takken aan elkaar vast kunt maken. Hier leer je spelenderwijs hoe je alle talenten die je in je hebt kunt ontwikkelen. En met een beetje geluk haal je zomaar 540 punten voor je CITO. En dan zijn we toch weer waar we met zijn allen graag naartoe willen. Via een andere weg, met meer welbevinden en geluk voor onze kinderen.

Wat ik voor ogen heb als ik een schoolplein ontwerp zijn die zoon en dochters die ik achter op de fiets op school afzette. Kinderen die iedere dag weer niet konden wachten om naar school te gaan. Heerlijk spelen met hun vriendjes op dat spannende schoolplein. Plezier van het kleinste haartje op hun hoofd tot de dikste teen aan hun voeten en apetrots met al die vellen papier met goedjes voor de sommen die ze hadden gemaakt en de verhaaltjes die ze hadden geschreven. Zij gelukkig ik gelukkig.